Ο Όσιος Ναούμ και το μοναστήρι του στην Αχρίδα
«Η τιμή, ο εορτασμός και οι απεικονίσεις στη Σιάτιστα — Το ιστορικό πλαίσιο, ο εκχριστιανισμός των Σλάβων»
Εισαγωγή & Ιστορικό Πλαίσιο
Στα μέσα του Θ΄ αιώνα στη βυζαντινή αυτοκρατορία ανέκυψε το ζήτημα του εκχριστιανισμού των Σλάβων. Υπό την έμπνευση του Μεγάλου Πατριάρχη Φωτίου και με τη λαμπρή ιεραποστολή των Θεσσαλονικέων αυταδέλφων Αγίων Κυρίλλου (827–869) και Μεθοδίου (815–885), επιτεύχθηκε η ένταξη των σλαβικών φύλων στον βυζαντινό πολιτισμό και στα ελληνικά γράμματα μέσω του σλαβικού αλφαβήτου και των μεταφράσεων των λειτουργικών κειμένων.
Ο Όσιος Ναούμ και η Ιερά Μονή Αχρίδος
Όταν οι Μοραβοί εξεδίωξαν τους μαθητές των Κυρίλλου και Μεθοδίου, ο Όσιος Ναούμ μαζί με τον Άγιο Κλήμη κατέφυγαν στην Αχρίδα, αναδεικνύοντάς την σε μέγα πνευματικό κέντρο της Ορθοδοξίας. Ο Όσιος Ναούμ επανίδρυσε το περίφημο μοναστήρι στην όχθη της λίμνης Λυχνίτιδος (Αχρίδας), αφιερωμένο αρχικά στους Αρχαγγέλους, όπου και εκοιμήθη στις 23 Δεκεμβρίου του 910.
Η Τιμή και ο Εορτασμός στη Σιάτιστα
Με σιγίλλιο του Αρχιεπισκόπου Αχρίδος Ιωάσαφ στις 21 Μαΐου 1740, ο επίσημος εορτασμός του Οσίου Ναούμ μετετέθη για τις 20 Ιουνίου, προκειμένου να διευκολυνθεί η προσέλευση των πιστών κατά τους θερινούς μήνες.
Η μελέτη του Αναστασίου Δάρδα αναδεικνύει τους ισχυρούς ιστορικούς, εμπορικούς και εκκλησιαστικούς δεσμούς της Σιάτιστας με την Αχρίδα και τη Μοσχόπολη. Εξετάζει διεξοδικά τις σπάνιες τοιχογραφίες και φορητές εικόνες του Οσίου Ναούμ στους ναούς της Σιάτιστας (όπως στον Άγιο Δημήτριο, στην Αγία Παρασκευή και στον Προφήτη Ηλία), καθώς και τη λειτουργική τιμή που αποδίδουν διαχρονικά οι Σιατιστινοί στον θαυματουργό Όσιο.
Σημείωση Έκδοσης: Η παρούσα μελέτη αποτελεί ένα από τα ανέκδοτα έργα που ο αείμνηστος Αναστάσιος Δάρδας επιθυμούσε να δημοσιευθούν και συμπεριλήφθηκε τιμητικά στον αναμνηστικό τόμο του 2025.